Plan spłaty wierzycieli – możliwe opcje

Plan spłaty wierzycieli to jeden z najważniejszych etapów upadłości konsumenckiej. To właśnie w nim sąd określa, czy i w jakiej wysokości osoba zadłużona będzie regulować swoje zobowiązania po zakończeniu zasadniczej części postępowania. Celem planu nie jest jednak „ukarane” dłużnika, ale możliwie sprawiedliwe pogodzenie interesów wierzycieli z realną sytuacją życiową i finansową osoby upadłej. Prawo upadłościowe przewiduje, że w sprawach osób fizycznych postępowanie ma również umożliwiać umorzenie zobowiązań niewykonanych w postępowaniu upadłościowym.

Czym jest plan spłaty wierzycieli?

Plan spłaty wierzycieli jest postanowieniem sądu, w którym wskazuje się m.in. wierzycieli uczestniczących w planie, zakres i okres spłat oraz to, jaka część zobowiązań zostanie umorzona po wykonaniu planu. Co ważne, sąd nie jest związany propozycją dłużnika ani stanowiskiem wierzycieli. Przy ustalaniu planu bierze pod uwagę m.in. możliwości zarobkowe upadłego, koszty utrzymania jego i osób pozostających na jego utrzymaniu, potrzeby mieszkaniowe, wysokość niezaspokojonych wierzytelności oraz stopień ich zaspokojenia w postępowaniu.

Opcja 1: standardowy plan spłaty

Najczęściej sąd ustala plan spłaty na okres nie dłuższy niż 36 miesięcy. W tym czasie upadły dokonuje regularnych wpłat zgodnie z harmonogramem określonym przez sąd. Po wykonaniu obowiązków wynikających z planu sąd stwierdza jego wykonanie i umarza pozostałe zobowiązania powstałe przed dniem ogłoszenia upadłości, które nie zostały spłacone.

Opcja 2: wydłużony plan spłaty do 84 miesięcy

Jeżeli sąd uzna, że dłużnik doprowadził do niewypłacalności albo istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, plan spłaty może być dłuższy. W takiej sytuacji nie może być krótszy niż 36 miesięcy ani dłuższy niż 84 miesiące.

Opcja 3: krótszy plan przy większej spłacie

Prawo przewiduje również korzystniejsze warianty dla osób, które są w stanie zaspokoić wierzycieli w większym stopniu. Jeżeli w ramach wykonania planu dłużnik spłaci co najmniej 70% zobowiązań objętych planem, plan nie powinien trwać dłużej niż rok. Przy spłacie co najmniej 50% zobowiązań objętych planem okres ten nie powinien przekroczyć dwóch lat.

Opcja 4: umorzenie zobowiązań bez planu spłaty

Nie w każdej sprawie plan spłaty zostanie ustalony. Jeżeli osobista sytuacja upadłego w oczywisty sposób wskazuje, że jest on trwale niezdolny do dokonywania jakichkolwiek spłat, sąd może umorzyć zobowiązania bez ustalania planu spłaty wierzycieli. Dotyczy to przede wszystkim sytuacji, w których dłużnik nie ma realnych perspektyw zarobkowych, np. z powodu trwałej choroby, niepełnosprawności, wieku lub innych poważnych okoliczności życiowych.

Opcja 5: warunkowe umorzenie zobowiązań

Jeżeli niezdolność do spłaty nie ma charakteru trwałego, sąd może zastosować warunkowe umorzenie zobowiązań bez ustalania planu spłaty. Taka sytuacja oznacza, że przez 5 lat od uprawomocnienia się postanowienia dłużnik pozostaje pod pewnymi ograniczeniami. Jeżeli w tym czasie jego sytuacja poprawi się na tyle, że będzie mógł dokonywać spłat, sąd może uchylić warunkowe umorzenie i ustalić plan spłaty. Jeżeli taki wniosek nie zostanie złożony, zobowiązania ulegają umorzeniu po upływie tego okresu.

Czy plan spłaty można zmienić?

Tak. Jeżeli upadły nie może wykonywać planu spłaty, może złożyć wniosek o jego zmianę. Sąd może wtedy zmienić plan, a nawet przedłużyć termin spłaty maksymalnie o 18 miesięcy. Jeżeli brak możliwości wykonywania planu ma charakter trwały i wynika z okoliczności niezależnych od dłużnika, sąd może uchylić plan i umorzyć niewykonane zobowiązania.

Co grozi za niewykonywanie planu spłaty?

Niewykonywanie obowiązków wynikających z planu może prowadzić do jego uchylenia. W praktyce jest to bardzo poważna konsekwencja, ponieważ w razie uchylenia planu zobowiązania upadłego nie podlegają umorzeniu. Dotyczy to m.in. sytuacji, gdy dłużnik nie składa wymaganych sprawozdań, zataja przychody, ukrywa majątek albo dokonuje czynności pogarszających jego zdolność do wykonania planu.

Czy wszystkie długi podlegają umorzeniu?

Nie. Nawet po wykonaniu planu spłaty niektóre zobowiązania nie zostaną umorzone. Dotyczy to m.in. alimentów, określonych rent odszkodowawczych, grzywien, obowiązku naprawienia szkody, zadośćuczynienia, nawiązek, świadczeń pieniężnych orzeczonych jako środki karne oraz zobowiązań, których upadły umyślnie nie ujawnił, jeżeli wierzyciel nie brał udziału w postępowaniu.

Od czego zależy wybór konkretnej opcji?

Ostateczne rozstrzygnięcie zależy od sytuacji dłużnika, przyczyn powstania zadłużenia, możliwości zarobkowych, kosztów utrzymania, stanu zdrowia, wieku, liczby osób na utrzymaniu oraz stopnia zaspokojenia wierzycieli. Dlatego dwie osoby z podobną wysokością zadłużenia mogą otrzymać zupełnie różne rozstrzygnięcia: jedna będzie wykonywać plan przez kilka lat, druga uzyska umorzenie bez planu, a w jeszcze innej sprawie sąd może odmówić oddłużenia.

Podsumowanie

Plan spłaty wierzycieli może przybrać różne formy. Najczęściej jest to kilkuletni harmonogram spłat, ale w szczególnych przypadkach możliwe jest także skrócenie planu, jego wydłużenie, zmiana w trakcie wykonywania albo umorzenie zobowiązań bez ustalania planu. Kluczowe znaczenie ma rzetelne przedstawienie swojej sytuacji finansowej i życiowej oraz prawidłowe wykonywanie obowiązków nałożonych przez sąd.

Tekst ma charakter informacyjny i nie stanowi porady prawnej. W konkretnej sprawie warto skonsultować dokumenty z prawnikiem lub doradcą restrukturyzacyjnym.