Upadłość konsumencka ma pomóc osobie niewypłacalnej wyjść z zadłużenia, ale nie zawsze oznacza natychmiastowe umorzenie wszystkich zobowiązań. W wielu przypadkach kluczowym etapem postępowania jest ustalenie planu spłaty wierzycieli. To właśnie on określa, przez jaki czas i w jakiej wysokości upadły będzie spłacał swoje długi, a także jaka część zobowiązań zostanie umorzona po wykonaniu planu.
Czym jest plan spłaty wierzycieli?
Plan spłaty wierzycieli to sądowo ustalony harmonogram regulowania zobowiązań przez osobę, wobec której ogłoszono upadłość konsumencką. Zasady jego ustalania wynikają z przepisów Prawa upadłościowego, w szczególności z części dotyczącej postępowania wobec osób fizycznych nieprowadzących działalności gospodarczej.
Po zakończeniu etapu zgłaszania wierzytelności oraz likwidacji majątku upadłego syndyk składa do sądu projekt planu spłaty wraz z uzasadnieniem. W projekcie syndyk powinien również wskazać, czy jego zdaniem istnieją podstawy do szczególnych rozstrzygnięć, takich jak:
- umorzenie zobowiązań bez ustalania planu spłaty,
- odmowa ustalenia planu spłaty,
- odmowa umorzenia zobowiązań,
- warunkowe umorzenie zobowiązań bez ustalania planu spłaty.
Ostateczna decyzja należy jednak do sądu.
Kto ustala plan spłaty?
Plan spłaty wierzycieli ustala sąd upadłościowy. Odbywa się to na rozprawie, podczas której sąd wysłuchuje zarówno upadłego, jak i syndyka. Warto jednak podkreślić, że sąd nie jest związany stanowiskiem żadnej ze stron. Może więc ustalić plan spłaty inaczej, niż proponował syndyk, upadły albo wierzyciele.
W postanowieniu o ustaleniu planu spłaty sąd określa przede wszystkim:
- którzy wierzyciele będą uczestniczyć w planie spłaty,
- jak zostaną podzielone środki z masy upadłości,
- czy upadły doprowadził do niewypłacalności umyślnie albo wskutek rażącego niedbalstwa,
- przez jaki okres i w jakiej wysokości upadły będzie zobowiązany dokonywać spłat.
Sąd wskazuje również, jaka część zobowiązań powstałych przed ogłoszeniem upadłości zostanie umorzona po wykonaniu planu.
Co sąd bierze pod uwagę?
Ustalając plan spłaty, sąd analizuje sytuację życiową i finansową upadłego. Znaczenie mają przede wszystkim:
- możliwości zarobkowe upadłego,
- konieczność utrzymania upadłego oraz osób pozostających na jego utrzymaniu,
- potrzeby mieszkaniowe upadłego i jego rodziny,
- wysokość niezaspokojonych wierzytelności,
- stopień zaspokojenia wierzycieli w toku postępowania upadłościowego.
Plan spłaty powinien być więc dostosowany do realnych możliwości dłużnika. Nie chodzi o ustalenie świadczeń niemożliwych do wykonania, ale o znalezienie równowagi pomiędzy interesem wierzycieli a sytuacją osoby upadłej.
Jak długo może trwać plan spłaty?
Co do zasady, jeżeli upadły nie doprowadził do swojej niewypłacalności umyślnie ani wskutek rażącego niedbalstwa, plan spłaty nie powinien trwać dłużej niż 36 miesięcy.
Inaczej wygląda sytuacja, gdy sąd uzna, że dłużnik ponosi winę za swoją niewypłacalność albo istotne zwiększenie jej stopnia. Jeżeli nastąpiło to umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa, plan spłaty może zostać ustalony na okres od 36 do 84 miesięcy.
Umyślność i rażące niedbalstwo — co oznaczają?
Działanie umyślne występuje wtedy, gdy upadły świadomie doprowadza do naruszenia swoich obowiązków albo przewiduje taką możliwość i się na nią godzi.
Rażące niedbalstwo oznacza natomiast niezachowanie podstawowych, minimalnych zasad rozsądnego postępowania w danej sytuacji. Przykładowo może chodzić o takie działania finansowe, które w oczywisty sposób prowadzą do pogłębienia zadłużenia, mimo że upadły powinien był przewidzieć ich skutki.
Sąd bada więc, czy dłużnik ponosi winę za swoją sytuację majątkową. Istnieją jednak okoliczności, które mogą tę winę wyłączać, np. ciężka choroba, klęska żywiołowa albo inne zdarzenia niezależne od upadłego.
Kiedy plan spłaty może być krótszy?
Przepisy przewidują sytuacje, w których plan spłaty może zostać ustalony na krótszy okres. Ma to związek ze stopniem zaspokojenia wierzycieli.
Jeżeli w wyniku wykonania planów podziału oraz planu spłaty dłużnik spłaci co najmniej 70% zobowiązań uznanych na liście wierzytelności, plan spłaty nie może być dłuższy niż 12 miesięcy.
Jeżeli natomiast spłata obejmie co najmniej 50% zobowiązań, plan spłaty nie może być dłuższy niż 24 miesiące.
Oznacza to, że im większy stopień zaspokojenia wierzycieli, tym krótszy może być okres obowiązywania planu spłaty.
Obowiązki upadłego w czasie wykonywania planu
W czasie wykonywania planu spłaty upadły musi przestrzegać określonych ograniczeń. Nie może dokonywać takich czynności dotyczących swojego majątku, które mogłyby pogorszyć jego zdolność do realizacji planu.
Ponadto upadły ma obowiązek corocznie, do końca kwietnia, składać sądowi sprawozdanie z wykonania planu spłaty za poprzedni rok kalendarzowy. W sprawozdaniu powinien wykazać m.in.:
- osiągnięte przychody,
- dokonane spłaty,
- nabyte składniki majątkowe o większej wartości,
- kopię złożonego zeznania podatkowego.
Obowiązek ten pozwala sądowi kontrolować, czy upadły prawidłowo wykonuje plan spłaty i czy jego sytuacja majątkowa nie uległa istotnej zmianie.
Co dzieje się po wykonaniu planu spłaty?
Po wykonaniu przez upadłego obowiązków wynikających z planu spłaty sąd wydaje postanowienie o stwierdzeniu wykonania planu. Jednocześnie umarza zobowiązania, które nie zostały spłacone w ramach planu.
To właśnie ten etap jest dla wielu dłużników najważniejszy — oznacza bowiem realną możliwość oddłużenia i rozpoczęcia nowego etapu finansowego.
Podsumowanie
Plan spłaty wierzycieli jest jednym z najważniejszych elementów upadłości konsumenckiej. To sąd decyduje, czy zostanie on ustalony, na jak długo oraz w jakiej wysokości upadły będzie dokonywał spłat.
Przy podejmowaniu decyzji sąd bierze pod uwagę zarówno interes wierzycieli, jak i realne możliwości finansowe oraz życiowe upadłego. Szczególne znaczenie ma również to, czy dłużnik ponosi winę za powstanie lub pogłębienie swojej niewypłacalności.
Prawidłowe wykonanie planu spłaty prowadzi do umorzenia pozostałych zobowiązań, a tym samym do zakończenia postępowania oddłużeniowego.
